มะขามเปรี้ยวฝักใหญ่เป็นไม้ผลที่นำผลผลิตไปใช้ได้หลายแบบ ทั้งฝักสดสำหรับแปรรูปและฝักแก่สำหรับทำมะขามเปียก ก่อนปลูกควรคิดถึงพื้นที่เมื่อโตเต็มที่ แหล่งน้ำ และรูปแบบผลผลิตที่ต้องการขายหรือใช้ในครัวเรือน เพราะการดูแลต้นอ่อนกับต้นที่ให้ผลแล้วมีเป้าหมายต่างกัน คู่มือนี้รวบรวมข้อมูลจากกรมส่งเสริมการเกษตรและฐานข้อมูลพันธุ์พืชกรมวิชาการเกษตร พร้อมแนวทางวางแผนงานสวนที่ปรับใช้ตามสภาพพื้นที่ได้ 1. เลือกพื้นที่ให้เหมาะกับต้นเมื่อโตเต็มที่ กรมส่งเสริมการเกษตรแนะนำให้ปลูกในพื้นที่โล่ง ได้รับแสงแดด และมีพื้นที่ให้ทรงพุ่มขยาย โดยยกตัวอย่างระยะปลูก 10 × 10 เมตร ซึ่งคิดเป็นประมาณ 16 ต้นต่อไร่ตามการคำนวณพื้นที่ ระยะดังกล่าวควรปรับตามผังสวนและพื้นที่ใช้งานจริง ไม่ควรใช้จำนวนต้นเป็นเป้าหมายโดยละเลยทางเดินหรือระบบน้ำ ก่อนวางผัง ให้สำรวจบริเวณน้ำขังหลังฝนตกหนัก ตำแหน่งท่อส่งน้ำ และเส้นทางขนผลผลิต เว้นพื้นที่จากอาคารและสายไฟให้เพียงพอกับการเติบโตในระยะยาว หากแปลงมีน้ำขัง ควรแก้การระบายน้ำก่อนปลูกและให้เจ้าหน้าที่เกษตรในพื้นที่ช่วยประเมินความเหมาะสม 2. เลือกต้นพันธุ์และตรวจสุขภาพก่อนซื้อ หากต้องการรักษาลักษณะพันธุ์ กรมส่งเสริมการเกษตรแนะนำต้นที่ขยายพันธุ์ด้วยการทาบกิ่งหรือเสียบยอด แทนการเลือกต้นเพาะเมล็ดโดยไม่ทราบแหล่งที่มา สอบถามชื่อพันธุ์ แหล่งผลิต และลักษณะผลที่คาดหวังให้ชัดเจน เลือกต้นที่ลำต้นแข็งแรง ใบไม่แสดงอาการผิดปกติชัดเจน และรอยเชื่อมของต้นพันธุ์สมบูรณ์ตรวจถุงเพาะว่ามีวัชพืชมากหรือรากทะลุออกมามากจนย้ายปลูกยากหรือไม่เก็บชื่อผู้ขาย วันที่ซื้อ และรูปต้นไว้ เพื่อใช้ติดตามผลและสอบถามเมื่อพบปัญหา ตัวอย่างพันธุ์ที่มีข้อมูลจากหน่วยงานรัฐคือ มะขามเปรี้ยวศรีสะเกษ 1 โดยฐานข้อมูลกรมวิชาการเกษตรระบุพื้นที่เหมาะสมในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ได้แก่ อุบลราชธานี นครพนม มุกดาหาร...