ต้นทุนสวนยาง 1 ไร่ไม่มีตัวเลขเดียวใช้แทนทุกสวน ต้องแยกสวนก่อนเปิดกรีดออกจากสวนให้ผลผลิต และนับทั้งเงินจ่ายจริงกับแรงงานหรือทรัพย์สินของครอบครัว บัญชีที่ดีช่วยตอบว่าต้องเตรียมเงินเท่าไรและรายรับระดับไหนจึงครอบคลุมค่าใช้จ่าย
แยกช่วงสร้างสวนกับช่วงเก็บเกี่ยว
ช่วงสร้างสวนมีค่าปรับพื้นที่ ต้นพันธุ์ ปลูกซ่อม และดูแลระหว่างรอเปิดกรีด ส่วนสวนเปิดกรีดมีแรงงานเก็บผลผลิต อุปกรณ์ และขนส่ง การรวมสองช่วงโดยไม่ระบุอายุสวนทำให้เทียบต้นทุนผิด ควรทำงบแยกรายปีและสะสมเงินลงทุนก่อนเริ่มมีรายรับ
รายการเงินสดที่ควรจด
บันทึกค่าต้นพันธุ์ ปุ๋ย วัสดุคลุมดิน ค่าจ้างงาน ค่าซ่อมอุปกรณ์ น้ำ ไฟ และขนส่ง พร้อมจำนวน หน่วย และวันที่ แยกค่าใช้จ่ายที่ซื้อใช้หลายไร่ออกจากค่าใช้จ่ายแปลงเดียว แล้วจัดสรรตามพื้นที่หรือการใช้จริงอย่างสม่ำเสมอ
อย่าลืมแรงงานตนเองและค่าเสื่อม
นับชั่วโมงกรีด เก็บยาง และดูแลสวนของครอบครัวแยกจากเงินสดจ่ายจริง ประเมินมูลค่าด้วยอัตราท้องถิ่นที่หาได้ ระบุสมมติฐานให้ชัด เครื่องมือที่ใช้หลายปีควรเฉลี่ยค่าเสื่อม ไม่ลงราคาซื้อเต็มเป็นต้นทุนทุกปี และอย่านับค่าจ้างกับส่วนแบ่งคนกรีดซ้ำงานเดียวกัน
คำนวณต้นทุนต่อไร่และต่อหน่วย
ต้นทุนต่อไร่ = ต้นทุนรวมของแปลง ÷ พื้นที่จริง ส่วนต้นทุนต่อกิโลกรัม = ต้นทุนที่เกี่ยวข้อง ÷ ผลผลิตขายได้ ต้องเขียนว่าเป็นกิโลกรัมยางชนิดใด หากเป็นน้ำหนักเปียกหรือเนื้อยางแห้ง ห้ามนำไปเทียบกับราคาฐานอื่นโดยไม่แปลงหน่วย
ตัวอย่างสมมติเพื่อทดลองบัญชี
สมมติสวนหนึ่งมีต้นทุนรอบปี 8,000 บาทต่อไร่ และขายได้ 200 กิโลกรัมเนื้อยางแห้งเทียบเท่า ต้นทุนเท่ากับ 40 บาทต่อกิโลกรัม หากผลผลิตลดเหลือ 160 กิโลกรัมโดยต้นทุนเท่าเดิม จะเป็น 50 บาท ตัวเลขนี้เป็นโจทย์คำนวณ ไม่ใช่ต้นทุนเฉลี่ยจริงหรือการพยากรณ์ผลผลิต
ใช้บัญชีวางแผนอย่างไร
ทำกรณีราคาลด ผลผลิตลด และค่าแรงเพิ่ม เปรียบเทียบเงินรับหลังแบ่งรายได้และค่าขนส่งกับเงินสดที่ต้องจ่าย ถ้าเงินไม่พอควรวางเงินสำรองและปรับงานที่ไม่จำเป็นก่อน อย่าตัดการบำรุงหรือเพิ่มความถี่กรีดโดยไม่ดูสุขภาพต้นเพื่อแก้ปัญหาเงินระยะสั้น

