ปุ๋ยสูตร 12-60-0 หมายถึงผลิตภัณฑ์ที่รับรองไนโตรเจนทั้งหมด (N) 12% ฟอสเฟตในรูป P₂O₅ 60% และโพแทชในรูป K₂O 0% โดยน้ำหนัก สูตรนี้มีฟอสเฟตเข้มข้นและไม่มีโพแทชในเลขสูตร จึงควรพิจารณาเฉพาะเมื่อผลวิเคราะห์ดินกับคำแนะนำเฉพาะพืชต้องการ P₂O₅ มาก พร้อม N บางส่วน และไม่ต้องการ K₂O จากผลิตภัณฑ์นี้ ที่สำคัญ เลข 12-60-0 ไม่ได้ยืนยันว่าเป็นสารเคมีชนิดเดียว และห้ามเหมารวมว่าเหมือน MAP 12-61-0 ต้องยึดชื่อ ชนิดปุ๋ย ค่ารับรอง เลขทะเบียน และคำแนะนำบนฉลากจริง
อ่านสูตร 12-60-0 ให้ถูกหน่วย
เลขสูตรปุ๋ยเรียงตามระบบ N–P₂O₅–K₂O และเป็นร้อยละโดยน้ำหนัก ดังนั้นเลข 60 คือ P₂O₅ ตามระบบฉลาก ไม่ใช่ฟอสฟอรัสธาตุล้วน 60% ส่วนเลข 0 ท้ายหมายถึงไม่มี K₂O ที่รับรองในสูตร ไม่ได้แปลว่าผลิตภัณฑ์มีองค์ประกอบอื่นเป็นศูนย์ทั้งหมด
| เลขบนสูตร | สิ่งที่รับรอง | ปริมาณในผลิตภัณฑ์ 100 กก. |
|---|---|---|
| 12 | ไนโตรเจนทั้งหมด (N) | 12 กก. N |
| 60 | ฟอสเฟตที่แสดงเป็น P₂O₅ | 60 กก. P₂O₅ |
| 0 | โพแทชที่แสดงเป็น K₂O | ไม่มี K₂O ที่รับรองในเลขสูตร |
ค่ารับรอง N กับ P₂O₅ รวม 72% ส่วนที่เหลืออาจเกี่ยวข้องกับองค์ประกอบทางเคมีของวัตถุดิบ ความชื้น วัสดุพา หรือรายการอื่นที่ฉลากระบุ ไม่ควรเรียกรวมว่าเป็นสารเฉื่อยทั้งหมด และไม่ควรใช้ผลรวมของเลขสูตรเพื่อเดากระบวนการผลิต
ทำไม 12-60-0 จึงไม่ใช่ชื่อสารเคมี
“สูตรปุ๋ย” เป็นการบอกปริมาณธาตุอาหารรับรอง ไม่ใช่สูตรโมเลกุลของสาร ตัวเลขเดียวกันจึงไม่เพียงพอจะระบุว่าวัตถุดิบเป็นอะไร ไนโตรเจนอยู่ในรูปใด ฟอสเฟตละลายน้ำได้เท่าไร หรือผลิตภัณฑ์เป็นเม็ด เกล็ด ผง หรือสารละลาย การตอบคำถามเหล่านี้ต้องอ่านฉลาก เอกสารกำกับ และทะเบียนของสินค้านั้น
ยิ่งไปกว่านั้น 12-60-0 และ 12-61-0 เป็นคนละค่ารับรอง เพราะ P₂O₅ ต่างกันหนึ่งจุดเปอร์เซ็นต์ การมีตัวเลขใกล้กันจึงไม่ใช่หลักฐานว่าเป็นผลิตภัณฑ์เดียวกัน หรือใช้แทนกันได้โดยไม่คำนวณ
- อย่าเรียก 12-60-0 ว่า “MAP” โดยอัตโนมัติ หากฉลากไม่ได้ระบุชื่อสามัญหรือองค์ประกอบเช่นนั้น
- อย่าเปลี่ยนจาก 12-60-0 เป็น 12-61-0 แบบน้ำหนักเท่ากันโดยไม่ตรวจปริมาณ P₂O₅ และคำแนะนำของผลิตภัณฑ์
- อย่าสรุปความสามารถละลาย วิธีผสมในถัง หรือความเหมาะกับระบบน้ำจากเลขสูตรเพียงอย่างเดียว
เลือกใช้ตามผลวิเคราะห์ดินอย่างไร
แปลค่า P ด้วยเกณฑ์ของวิธีทดสอบ
ดูชื่อวิธีสกัด หน่วย และช่วงแปลผลจากห้องปฏิบัติการเดียวกัน ค่า P จากคนละวิธีอาจให้ตัวเลขต่างกันและใช้เกณฑ์ไม่เหมือนกัน ขอให้เจ้าหน้าที่แปลงผลเป็นคำแนะนำ P₂O₅ สำหรับพืชและพื้นที่ ไม่ควรตีความระดับ “ต่ำ” ว่าต้องใช้สูตรฟอสเฟตสูงสุดเสมอ
ตรวจ N และ K ร่วม ไม่มอง P แยกเดี่ยว
12-60-0 นำ N เข้ามาด้วย 12% จึงต้องหักออกจากงบ N ส่วน K₂O เป็นศูนย์ในสูตร หากผลดินหรือพืชต้องการ K ต้องมีแผนแยก การเติม N หรือ K ภายหลังต้องคำนวณไม่ให้แหล่งอื่นพา P เพิ่มจนเกินเป้า
ตรวจ pH และข้อจำกัดราก
หาก pH ไม่เหมาะ ดินแน่น น้ำขัง รากเป็นโรค หรือแปลงขาดความชื้น พืชอาจใช้ P ได้ไม่เต็มที่ การเติมปุ๋ยอย่างเดียวอาจไม่แก้สาเหตุ ร่วมวางแผนปรับสภาพดิน น้ำ และสุขภาพรากตามผลวิเคราะห์และคำแนะนำเฉพาะพื้นที่
ตัวอย่างคำนวณ 12-60-0 โดยไม่กำหนดอัตราต่อไร่
ตัวอย่างอ่านค่ารับรองเท่านั้น ไม่ใช่อัตราแนะนำต่อไร่: ปุ๋ย 12-60-0 จำนวน 25 กิโลกรัม ให้ N = 25 × 0.12 = 3 กิโลกรัม, P₂O₅ = 25 × 0.60 = 15 กิโลกรัม และ K₂O = 0 กิโลกรัม ตัวเลข 25 กิโลกรัมเป็นน้ำหนักสมมติเพื่อสาธิต ไม่ได้ผูกกับพืช จำนวนต้น หรือขนาดพื้นที่ใด
หากคำแนะนำที่ผ่านการแปลผลกำหนด P₂O₅ เป้าหมายสำหรับพื้นที่หนึ่งไว้แล้ว น้ำหนักผลิตภัณฑ์ตามคณิตศาสตร์คือ P₂O₅ ที่ต้องการ ÷ 0.60 ตัวอย่างสมมติ P₂O₅ 6 กิโลกรัม จะเท่ากับผลิตภัณฑ์ 10 กิโลกรัม และพา N 1.2 กิโลกรัมเข้ามา ไม่มี K₂O จากสูตรนี้ ต้องนำ N 1.2 กิโลกรัมไปหักจากแผน N ทั้งหมด ตัวอย่างนี้จงใจไม่ระบุชนิดพืชและขนาดพื้นที่ จึงใช้เป็นอัตราภาคสนามไม่ได้
เลือกวิธีใส่จากฉลาก ไม่เลือกจากชื่อสูตร
ผลิตภัณฑ์ 12-60-0 อาจมีรูปกายภาพและคำแนะนำต่างกัน จึงไม่ควรเขียนวิธีหว่าน ละลายน้ำ พ่น หรือหยอดเป็นสูตรเดียวกันทั้งหมด หากฉลากระบุใช้ทางดิน ให้ทำตามตำแหน่ง เวลา และการให้น้ำที่กำหนด หลีกเลี่ยงกองปุ๋ยชิดเมล็ดหรือรากอ่อน เพราะความเข้มข้นของเกลือและองค์ประกอบของผลิตภัณฑ์อาจสร้างความเสียหาย
ข้อควรระวัง
- สูตรมี P₂O₅ สูง การคำนวณผิดหรือการหว่านซ้ำอาจเติม P เกินเป้าได้มาก ควรสอบเทียบอุปกรณ์และจดบันทึกทุกครั้ง
- ฟอสฟอรัสที่สะสมในดินสูงสามารถเพิ่มความเสี่ยงต่อการสูญเสียไปกับตะกอนและน้ำไหลบ่า หลีกเลี่ยงก่อนฝนหนักและใกล้แหล่งน้ำ
- อย่าใช้ 12-60-0 เพื่อแก้การขาด K เพราะเลขท้ายเป็นศูนย์ และอย่าใช้เพื่อไล่ N โดยไม่ตรวจ P ที่ติดมา
- อย่าเชื่อคำโฆษณาว่าเป็น MAP หรือใช้แทน 12-61-0 จนกว่าจะตรวจฉลาก ชื่อสามัญ ค่ารับรอง และทะเบียนของผลิตภัณฑ์
- สวมถุงมือ หน้ากากกันฝุ่น แว่นตา หรืออุปกรณ์ตามฉลาก หลีกเลี่ยงการสูดฝุ่นและล้างมือหลังใช้
คำถามที่พบบ่อย
12-60-0 คือ MAP ใช่หรือไม่
สรุปจากเลขสูตรอย่างเดียวไม่ได้ สูตรบอกเฉพาะ N–P₂O₅–K₂O ที่รับรอง ไม่ได้ระบุชื่อสารเคมี หากฉลากผลิตภัณฑ์เขียนชื่อสามัญหรือองค์ประกอบไว้จึงใช้อ้างอิงได้ และไม่ควรนำชื่อของ 12-61-0 มาใช้แทน 12-60-0 โดยอัตโนมัติ
ปุ๋ย 12-60-0 ใช้เร่งรากหรือเร่งดอกได้ทุกพืชหรือไม่
ไม่ได้ แม้สูตรให้ P₂O₅ สูง แต่พืชจะตอบสนองเมื่อดินและระยะพืชมีความต้องการจริง ค่า pH สภาพราก น้ำ และอุณหภูมิก็มีผล หาก P ในดินสูง การเติมเพิ่มอาจไม่ช่วยและอาจสะสมเกินจำเป็น
ควรใช้ 12-60-0 กี่กิโลกรัมต่อไร่
ไม่มีตัวเลขเดียวสำหรับทุกแปลง ต้องทราบชนิดพืช ระยะปลูก ผลวิเคราะห์ดิน วิธีสกัด P แหล่ง N เดิม ระบบน้ำ และเป้าหมายผลผลิตก่อน ตัวอย่างในบทความเป็นเพียงคณิตศาสตร์ของฉลาก ให้ใช้คำแนะนำจากกรมพัฒนาที่ดิน กรมวิชาการเกษตร หรือผู้เชี่ยวชาญในพื้นที่เพื่อกำหนดอัตรา
สรุป
ปุ๋ยสูตร 12-60-0 ให้ N 12% P₂O₅ 60% และไม่มี K₂O ในค่ารับรอง เป็นสูตร P เข้มข้นที่ต้องใช้จากข้อมูลจริง ไม่ใช่คำตอบทั่วไปสำหรับรากหรือดอก เลขสูตรไม่ใช่ชื่อสารและไม่ทำให้ 12-60-0 เท่ากับ 12-61-0 อ่านฉลากและทะเบียน เลือกตามผลดิน คำนวณ P₂O₅ พร้อม N ที่ติดมา จัด K แยกเมื่อจำเป็น และหลีกเลี่ยงการใช้เกินหรือการผสมที่ฉลากไม่รองรับ
