ออกแบบระบบน้ำหยด: คำนวณอัตราไหล แบ่งโซน และเลือกปั๊มให้เหมาะกับแปลง

ออกแบบระบบน้ำหยดควรเริ่มจากพืช แปลงและน้ำต้นทุน แล้วจึงเลือกท่อกับปั๊ม ไม่ควรซื้อปั๊มมาก่อนแล้วพยายามต่อสายให้เต็มพื้นที่ เพราะแรงดันที่เหลือปลายสายและปริมาณน้ำจริงอาจไม่ตรงกับที่คาด

ข้อมูล 5 ชุดที่ควรเก็บ

1. ผังพื้นที่: ระยะทางจริง ระดับสูงต่ำ และตำแหน่งโซน
2. พืชและดิน: ระยะปลูก ความลึกรากโดยประมาณ และการซึมน้ำ
3. น้ำต้นทุน: ปริมาณที่สูบได้ต่อเนื่อง ไม่ใช่เฉพาะปริมาณที่เห็นในบ่อ
4. คุณภาพน้ำ: ตะกอน สาหร่าย และประเด็นคุณภาพที่ต้องตรวจ
5. อุปกรณ์: อัตราจ่ายหัว ช่วงแรงดันใช้งาน และความยาวแนวที่รุ่นนั้นรองรับ

หากไม่มีข้อมูลอัตราไหลของปั๊มที่แรงดันใช้งาน ควรขอกราฟปั๊มจากผู้จำหน่ายและให้ผู้มีความรู้ตรวจ ไม่เลือกด้วยขนาดแรงม้าอย่างเดียว

คำนวณน้ำต่อโซนแบบง่าย

อัตราน้ำต่อโซน = จำนวนจุดจ่ายที่เปิดพร้อมกัน × อัตราจ่ายต่อจุด ตัวอย่างสมมติ 20 แนว แนวละ 30 เมตร ระยะรู 0.30 เมตร จะมีประมาณ 100 จุดต่อแนว รวม 2,000 จุด หากรุ่นสมมติจ่ายจุดละ 1 ลิตรต่อชั่วโมงที่แรงดันกำหนด โซนนี้ต้องการประมาณ 2,000 ลิตรต่อชั่วโมง หรือ 2 ลูกบาศก์เมตรต่อชั่วโมง

ตัวเลขจริงต้องดูตำแหน่งหัวและอัตราจ่ายที่แรงดันจริง การเปิดหลายโซนพร้อมกันต้องรวมทุกโซน ไม่ใช่ใช้ค่าสูงสุดของโซนเดียวแทนทั้งหมด

กำหนดเวลาโดยตรวจน้ำที่พืชต้องการ

เวลาให้น้ำ = ปริมาตรที่ต้องจ่าย ÷ อัตราน้ำจริงของโซน เช่น ต้องจ่าย 1,000 ลิตร และโซนวัดได้ 2,000 ลิตรต่อชั่วโมง จะใช้ประมาณ 0.5 ชั่วโมง แต่หากต้องการปริมาตรสุทธิถึงราก ต้องพิจารณาประสิทธิภาพระบบและการสูญเสียเพิ่ม ไม่ใช้ตัวอย่างนี้เป็นคำสั่งรดน้ำรายวัน

การแปลงความลึกน้ำใช้หลัก 1 มิลลิเมตรบนพื้นที่ 1 ตารางเมตรเท่ากับ 1 ลิตร ตัวอย่าง 4 มิลลิเมตรบน 500 ตารางเมตรคือ 2,000 ลิตร ตัวเลข 4 มิลลิเมตรเป็นสมมติฐาน ไม่ใช่ความต้องการมาตรฐานของผักทุกชนิด ต้องอาศัยข้อมูลพืช อากาศ ฝน และความชื้นดิน

แรงดันไม่ได้มีแค่ที่ปั๊ม

แรงดันที่ต้องจัดให้ระบบต้องครอบคลุมแรงดันทำงานของหัว ผลต่างระดับ และการสูญเสียตามท่อ ข้อต่อ วาล์วและกรอง โดยตรวจสภาพกรองและการไหลจริงร่วมกัน การเพิ่มความยาวสายโดยไม่คำนวณใหม่อาจทำให้ปลายแถวจ่ายน้ำน้อย

เลือกความละเอียดและขนาดกรองจากคุณภาพน้ำกับคู่มือหัวจ่าย ไม่ใช้ค่า mesh เดียวกับทุกระบบ หากจะใส่ปุ๋ยผ่านน้ำต้องเพิ่มการป้องกันไหลย้อนและตรวจวัสดุ/ความเข้ากันได้แยกต่างหาก

ตรวจรับก่อนใช้งานเต็มแปลง

• ตรวจแรงดันที่ตำแหน่งสำคัญขณะเปิดโซนจริง
• ตวงน้ำจากต้น–กลาง–ปลายและจุดสูงต่ำ ด้วยเวลาเท่ากัน
• ตรวจดินบริเวณราก ไม่ตัดสินจากผิวดินเพียงจุดเดียว
• บันทึกผลและปรับตามเกณฑ์ผู้ผลิตหรือผู้ออกแบบก่อนขยายระบบ

แบ่งโซนมากขึ้นดีเสมอไหม

ไม่เสมอ ช่วยลดน้ำที่ต้องส่งพร้อมกันได้ แต่เพิ่มเวลาการทำงานและภาระสลับโซน ต้องตรวจว่ารดครบได้ภายในเวลาที่มี และปั๊มทำงานในช่วงที่เหมาะสม

อ่านต่อ พื้นฐานระบบน้ำหยด และ วางแผนน้ำหน้าแล้ง

อ้างอิง: Netafim: Drip Irrigation System Handbook และ FAO: Irrigation Scheduling ตัวอย่างคำนวณจัดทำเพื่อการเรียนรู้ ไม่แทนแบบชลประทานที่ตรวจหน้างาน

จัดทำโดยเกษตรไร่นา ตรวจแหล่งข้อมูล 21 ตุลาคม 2569 ตัวเลขตัวอย่างเป็นสมมติฐานเพื่อการเรียนรู้ ต้องปรับตามแปลงและคู่มืออุปกรณ์ ภาพปกและภาพเนื้อหาสร้างด้วย AI เป็นภาพประกอบ ไม่ใช่แบบติดตั้งที่รับรองหรือหลักฐานทดลองภาคสนาม