ปุ๋ยสูตร 15-5-20 รับรองไนโตรเจน (N) 15% ฟอสเฟตในรูป P₂O₅ 5% และโพแทชในรูป K₂O 20% โดยน้ำหนัก มีสัดส่วน 3:1:4 จึงให้ K₂O มากที่สุด รองลงมาคือ N และมี P₂O₅ ต่ำกว่า สูตรนี้อาจเหมาะเมื่อผลวิเคราะห์ดินและคำแนะนำเฉพาะพืชต้องการเติม K พร้อม N แต่ต้องการ P น้อย ไม่ใช่หลักฐานว่าใช้แล้วพืชทุกชนิดจะหวานขึ้น ออกดอกมากขึ้น หรือให้ผลผลิตสูงขึ้นโดยอัตโนมัติ
ปุ๋ย 15-5-20 มีธาตุอาหารเท่าไร
เลขสามตัวบนฉลากเรียงเป็น N–P₂O₅–K₂O และเป็นร้อยละโดยน้ำหนัก N รายงานเป็นไนโตรเจนทั้งหมด ส่วน P กับ K รายงานตามธรรมเนียมฉลากในรูปเทียบเท่าออกไซด์ P₂O₅ และ K₂O ไม่ใช่น้ำหนักฟอสฟอรัสและโพแทสเซียมธาตุโดยตรง หากเอกสารผลดินหรือคำแนะนำใช้หน่วยอื่น ต้องแปลงหน่วยก่อนเปรียบเทียบ
| ค่ารับรอง | ความหมาย | ปริมาณในปุ๋ย 100 กก. |
|---|---|---|
| 15 | ไนโตรเจนทั้งหมด (N) | 15 กก. N |
| 5 | ฟอสเฟตที่รายงานเป็น P₂O₅ | 5 กก. P₂O₅ |
| 20 | โพแทชที่รายงานเป็น K₂O | 20 กก. K₂O |
หากมีปุ๋ย 15-5-20 จำนวน 20 กิโลกรัม จะมี N 3 กิโลกรัม P₂O₅ 1 กิโลกรัม และ K₂O 4 กิโลกรัม ตัวอย่างนี้มีไว้แสดงวิธีอ่านค่ารับรองเท่านั้น ไม่ใช่อัตราใส่ต่อไร่ ต่อต้น หรือคำแนะนำสำหรับพืชชนิดใดชนิดหนึ่ง
สัดส่วน 3:1:4 มีความหมายต่อการเลือกอย่างไร
สูตรนี้นำ K₂O เข้ามาพร้อม N ในปริมาณค่อนข้างใกล้กัน แต่จำกัด P₂O₅ ไว้ต่ำกว่า จึงเป็นตัวเลือกที่น่าพิจารณาเมื่อดินมี P เพียงพอหรือคำแนะนำให้เติม P น้อย ขณะที่ยังต้องเติม N และ K อย่างไรก็ตาม สัดส่วนเป็นเพียงจุดเริ่มต้น ปุ๋ยสองยี่ห้อที่มีสูตร 15-5-20 เหมือนกันอาจต่างกันที่วัตถุดิบ รูป N แหล่ง K การละลาย ธาตุรอง และวิธีใช้ ต้องอ่านฉลากผลิตภัณฑ์จริงทุกครั้ง
สถานการณ์ที่ควรพิจารณา 15-5-20
- ดินหรือแผนปุ๋ยต้องการ P ต่ำกว่า N และ K: ส่วนขาดหลังหักเครดิตธาตุอาหารมีรูปแบบใกล้ 3:1:4
- ต้องเติม N และ K ไปพร้อมกัน: การคำนวณจากธาตุตัวกำหนดแล้ว P₂O₅ ที่ติดมาไม่เกินคำแนะนำ
- ระยะพืชมีความต้องการ K สูงขึ้นตามคำแนะนำเฉพาะพืช: ใช้ข้อมูลวิชาการของพืชนั้นร่วมกับผลดิน ไม่เลือกจากคำว่า “ช่วงติดผล” อย่างเดียว
เมื่อไรควรเลือกสูตรอื่นหรือผสมหลายแหล่ง
ถ้าดินมี K สูงแต่ต้องการ N มาก การเพิ่ม 15-5-20 ให้ N ถึงเป้าจะพา K₂O มาเกิน ในทางกลับกัน หากดินขาด P มาก สูตรนี้อาจให้ P₂O₅ ไม่พอ และการเพิ่มปริมาณเพื่อไล่ P จะทำให้ N กับ K เกินเป้าก่อน กรณีเหล่านี้อาจใช้แหล่ง N หรือ P ที่เฉพาะเจาะจงกว่า หรือคำนวณส่วนผสมหลายแหล่งเพื่อให้ยอดรวมใกล้ความต้องการจริง
เลือกสูตรจากผลวิเคราะห์ดินและระยะพืชทีละขั้น
- เก็บดินให้เป็นตัวแทน: แยกบริเวณที่เนื้อดิน การระบายน้ำ ประวัติปลูก หรือการเจริญต่างกัน เก็บหลายจุดและหลีกเลี่ยงแนวปุ๋ยเก่า กองปุ๋ยคอก และจุดน้ำขัง
- แปลผลให้ตรงพืช: อ่าน pH อินทรียวัตถุ P และ K ด้วยเกณฑ์ของพื้นที่ ร่วมกับชนิด อายุ ระยะพืช ระบบน้ำ และเป้าหมายผลผลิต
- หักเครดิตธาตุ: รวมปุ๋ยคอก ปุ๋ยหมัก เศษพืช น้ำ และปุ๋ยที่ใส่ไปแล้ว ก่อนเทียบส่วนที่ยังขาดกับ 15:5:20
- กำหนดจังหวะ: แบ่งใส่ตามช่วงดูดใช้ เนื้อดิน และรูปปุ๋ย หากคำนวณแล้วธาตุหนึ่งเกิน ให้เปลี่ยนสูตรหรือเสริมเฉพาะธาตุแทน
วิธีคำนวณปุ๋ย 15-5-20
คูณน้ำหนักปุ๋ยด้วย 0.15 เพื่อหา N คูณ 0.05 เพื่อหา P₂O₅ และคูณ 0.20 เพื่อหา K₂O หากใช้ K₂O เป็นตัวกำหนด ใช้สูตร น้ำหนักปุ๋ย 15-5-20 = K₂O ที่ต้องการ ÷ 0.20 แล้วตรวจอีกสองธาตุที่ติดมาด้วยเสมอ การคำนวณจากธาตุเดียวโดยไม่ตรวจส่วนที่เหลือเป็นข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
ตัวอย่างเชิงวิธีคิด สมมติภาชนะทดลองหรือพื้นที่จัดการหนึ่งต้องการ K₂O 6 กิโลกรัม การใช้ 15-5-20 จะเท่ากับ 6 ÷ 0.20 = 30 กิโลกรัม และจะให้ N 4.5 กิโลกรัมกับ P₂O₅ 1.5 กิโลกรัม หากแผนต้องการ N เพียง 2 กิโลกรัม สูตรนี้ทำให้ N เกิน แม้ K₂O พอดี จึงควรลดปริมาณและเสริม K จากแหล่งอื่น หรือเลือกสัดส่วนใหม่ ตัวอย่างนี้ไม่ใช่อัตราต่อไร่
ใช้อย่างไรให้ตรงแผนและลดความเสี่ยง
- เลือกสินค้าที่มีชื่อประเภท สูตร ปริมาณธาตุรับรอง เลขทะเบียน ผู้ผลิต น้ำหนัก วิธีใช้ และคำเตือนครบ
- ชั่งตามน้ำหนักจริงและสอบเทียบอุปกรณ์หว่านหรือระบบจ่ายปุ๋ย เพื่อให้การกระจายสม่ำเสมอ
- วางปุ๋ยในบริเวณรากดูดใช้ แต่ไม่กองชิดโคน ลำต้น เมล็ด หรือรากอ่อน เพราะความเข้มข้นของเกลืออาจทำให้เกิดความเสียหาย
- หลีกเลี่ยงก่อนฝนหนัก น้ำไหลบ่า หรือเมื่อต้นอยู่ในภาวะขาดน้ำรุนแรง และไม่ปล่อยเม็ดปุ๋ยค้างบนใบเปียก
- บันทึกปริมาณของทุกแหล่ง ไม่เฉพาะ 15-5-20 แล้วติดตามใบ ราก การเจริญ คุณภาพ และผลผลิต
- ทำแถบเปรียบเทียบขนาดเล็กเมื่อจะเปลี่ยนสูตร เพื่อแยกผลของปุ๋ยออกจากสภาพอากาศและความต่างของแปลง
ข้อควรระวังในการใช้และเก็บรักษา
- ตรวจแหล่ง K และข้อจำกัดของพืชหรือระบบปลูก โดยเฉพาะเมื่อพืชไวต่อคลอไรด์หรือความเค็ม
- สวมถุงมือ หน้ากากกันฝุ่น และรองเท้าหุ้ม หลีกเลี่ยงการสูดฝุ่นและการสัมผัสตา ล้างมือและอุปกรณ์หลังใช้
- เก็บถุงบนพาเลตในที่แห้ง อากาศถ่ายเท ปิดถุง พ้นเด็ก อาหาร อาหารสัตว์ เชื้อเพลิง เมล็ดพันธุ์ และแหล่งน้ำ
คำถามที่พบบ่อย
ปุ๋ย 15-5-20 เป็นสูตรเร่งหวานหรือไม่
ไม่ใช่คำรับรองสำหรับทุกพืช แม้สูตรมี K₂O สูงกว่า N และ P₂O₅ แต่ความหวานหรือคุณภาพขึ้นกับพันธุ์ แสง พื้นที่ใบ น้ำ ปริมาณผล ระยะเก็บเกี่ยว และสมดุลธาตุ K เพิ่มผลได้เมื่อ K เป็นข้อจำกัดและปริมาณเหมาะสมเท่านั้น
ใช้ 15-5-20 ช่วงออกดอกได้ทุกชนิดหรือไม่
ไม่ควรใช้ระยะพืชเป็นเหตุผลเดียว สูตรยังให้ N 15% ซึ่งอาจเหมาะหรือไม่เหมาะตามพืช สถานะ N ในดิน และเป้าหมายการจัดทรงต้น ต้องดูคำแนะนำเฉพาะชนิด ผลดิน และปริมาณที่ใส่ก่อนตัดสินใจ
ปุ๋ยสูตรนี้ควรใส่กี่กิโลกรัมต่อไร่
ต้องทราบชนิดและระยะพืช ผลวิเคราะห์ดิน เป้าหมายผลผลิต ระบบน้ำ เนื้อดิน และธาตุจากแหล่งอื่นก่อน จึงไม่มีอัตราเดียวสำหรับทุกไร่ ควรนำผลดินไปเทียบคู่มือเฉพาะพืชหรือขอคำแนะนำจากสถานีพัฒนาที่ดิน สำนักงานเกษตร หรือผู้เชี่ยวชาญในพื้นที่
สรุป
15-5-20 เป็นปุ๋ยสัดส่วน 3:1:4 ที่ให้ K₂O เด่น ตามด้วย N และ P₂O₅ ต่ำกว่า คุณค่าของสูตรขึ้นกับความพอดีกับส่วนขาด ไม่ใช่ชื่อว่าเป็นสูตรไม้ผลหรือสูตรคุณภาพ อ่านฉลาก เก็บดินให้ถูก แปลผลตามพืช หักเครดิตทุกแหล่ง คำนวณธาตุที่ติดมาครบ และติดตามผลจริง หากคำนวณแล้วธาตุใดเกิน ควรเปลี่ยนสูตรหรือใช้แหล่งเสริมแทนการฝืนเพิ่มปริมาณ
