ปุ๋ยสูตร 18-46-0 หรือไดแอมโมเนียมฟอสเฟต (Diammonium Phosphate: DAP) เป็นแม่ปุ๋ยที่ให้ทั้งไนโตรเจนและฟอสเฟตในความเข้มข้นสูง เหมาะเมื่อผลวิเคราะห์ดินและคำแนะนำเฉพาะพืชชี้ว่าแปลงต้องการฟอสฟอรัส โดยเฉพาะช่วงเตรียมดินหรือเริ่มสร้างระบบราก แต่สูตรนี้ไม่มีโพแทสเซียม จึงไม่ใช่ปุ๋ยครบสูตรและไม่ควรใช้แทนปุ๋ยทุกชนิดโดยอัตโนมัติ อัตรา เวลา และตำแหน่งใส่ต้องยึดผลวิเคราะห์ดิน คำแนะนำของหน่วยงานเกษตร และฉลากของผลิตภัณฑ์เป็นหลัก
ปุ๋ยสูตร 18-46-0 คืออะไร
18-46-0 เป็นปุ๋ยแอมโมเนียมฟอสเฟตชนิดเม็ดที่มักใช้เป็นแม่ปุ๋ยสำหรับใส่โดยตรงหรือผสมให้ได้สูตรที่แปลงต้องการ ตัวเลขสามชุดบนกระสอบเรียงตามลำดับ N–P₂O₅–K₂O และเป็นร้อยละโดยน้ำหนัก ไม่ใช่ปริมาณไนโตรเจน ฟอสฟอรัส และโพแทสเซียมในรูปธาตุทั้งหมดโดยตรง
| ตัวเลขบนฉลาก | ความหมาย | ปริมาณในปุ๋ย 100 กก. |
|---|---|---|
| 18 | ไนโตรเจนทั้งหมด (N) | 18 กก. |
| 46 | ฟอสเฟตที่แสดงในรูป P₂O₅ | 46 กก. |
| 0 | โพแทชที่แสดงในรูป K₂O | 0 กก. |
ตัวอย่างง่าย ๆ กระสอบ 50 กิโลกรัมให้ไนโตรเจน 9 กิโลกรัม และ P₂O₅ 23 กิโลกรัม แต่ไม่ให้ K₂O ต้องจำไว้ว่าเลข 46 หมายถึง P₂O₅ ตามระบบฉลากปุ๋ย ไม่ใช่ฟอสฟอรัสธาตุแท้ 46 เปอร์เซ็นต์ การคำนวณอัตราปุ๋ยจึงควรเทียบกับคำแนะนำที่ระบุหน่วย N–P₂O₅–K₂O ให้ตรงกัน
18-46-0 ช่วยพืชด้านใด
ฟอสฟอรัสเกี่ยวข้องกับการถ่ายโอนพลังงาน การแบ่งเซลล์ และการพัฒนาราก ส่วนไนโตรเจนเป็นองค์ประกอบของโปรตีนและคลอโรฟิลล์ อย่างไรก็ตาม ต้นโตช้าหรือรากไม่ดีไม่ได้แปลว่าต้องเติม 18-46-0 เสมอ เพราะอาจเกิดจากดินแน่น น้ำขัง ค่า pH ไม่เหมาะ หรือธาตุอื่นขาด
ฟอสฟอรัสในดินเคลื่อนที่ไม่ไกลเท่าไนโตรเจน ตำแหน่งปุ๋ยจึงสำคัญ แต่ DAP มีทั้งแอมโมเนียมและเกลือปุ๋ย หากวางเข้มข้นติดเมล็ดหรือรากอ่อนอาจทำให้การงอกลดลง ควรเว้นระยะตามฉลากและคำแนะนำเฉพาะพืช
ปุ๋ย 18-46-0 เหมาะใช้เมื่อใด
- ดินมีฟอสฟอรัสที่เป็นประโยชน์ต่ำ ตามผลวิเคราะห์ดิน และพืชเป้าหมายมีคำแนะนำให้เติมฟอสเฟต
- ต้องการปุ๋ยรองพื้นหรือปุ๋ยเริ่มต้น โดยมีวิธีใส่และระยะห่างจากเมล็ดที่ปลอดภัยตามคำแนะนำเฉพาะพื้นที่
- ใช้เป็นแม่ปุ๋ยเพื่อผสมสูตร ร่วมกับแหล่งไนโตรเจนหรือโพแทสเซียมชนิดอื่น โดยคำนวณธาตุอาหารรวมทุกแหล่งก่อน
- มีแผนธาตุอาหารรายแปลง ซึ่งคำนึงถึงชนิดพืช อายุ ผลผลิตเป้าหมาย และสมบัติดิน
กรมพัฒนาที่ดินมีตัวอย่างใช้ 18-46-0 ร่วมกับ 46-0-0 และ 0-0-60 สำหรับข้าวตามค่าวิเคราะห์ดิน แต่ห้ามยกอัตราของตัวอย่างหนึ่งไปใช้ทุกนา เพราะดิน พันธุ์ และการจัดการน้ำต่างกัน
กรณีที่ไม่ควรรีบใช้ 18-46-0
ไม่ควรรีบใช้เมื่อดินมีฟอสฟอรัสเพียงพอ แปลงต้องการเพียงไนโตรเจนหรือโพแทสเซียม ตั้งใจใส่สัมผัสเมล็ด หรือกำลังจะมีฝนหนักบนพื้นที่ลาดชันใกล้ทางน้ำ เพราะอาจทำให้ธาตุอาหารไม่สมดุล เกิดอันตรายต่อต้นอ่อน หรือเพิ่มการสูญเสียฟอสฟอรัสไปกับน้ำไหลบ่า
วิธีใช้ปุ๋ย 18-46-0 อย่างเป็นระบบ
1. เริ่มจากตรวจดินและระบุพืชเป้าหมาย
เก็บตัวอย่างดินให้เป็นตัวแทน ส่งวิเคราะห์ pH อินทรียวัตถุ ฟอสฟอรัสและโพแทสเซียม เพื่อดูว่าต้องเติม P₂O₅ หรือไม่
2. คำนวณจาก “ธาตุอาหารที่ต้องการ” ไม่ใช่จำนวนกระสอบ
นำ P₂O₅ ที่แนะนำหารด้วย 0.46 เพื่อประเมินน้ำหนัก 18-46-0 และคิดไนโตรเจนที่ติดมาด้วย ตัวอย่างเชิงวิธีคิด: ปุ๋ย 10 กิโลกรัมให้ N 1.8 กิโลกรัมและ P₂O₅ 4.6 กิโลกรัม ไม่ใช่อัตราแนะนำต่อไร่
3. เลือกตำแหน่งและเวลาที่ลดการสูญเสีย
โดยทั่วไปปุ๋ยฟอสเฟตมักจัดการช่วงเตรียมดินหรือเริ่มปลูก เพราะพืชต้องเข้าถึงใกล้เขตราก แต่ต้องหลีกเลี่ยงการกองเป็นจุดเข้มข้นหรือสัมผัสเมล็ดโดยตรง หากหว่านควรให้กระจายสม่ำเสมอและจัดการตามระบบปลูก ไม่ใส่ก่อนฝนหนักบนพื้นที่เสี่ยงน้ำไหลบ่า
4. เติมธาตุอื่นตามความต้องการจริง
18-46-0 ไม่มีโพแทสเซียมและอาจให้ไนโตรเจนไม่พอทั้งฤดู หากใช้ร่วมกับสูตรอื่นต้องรวมธาตุอาหารจากทุกผลิตภัณฑ์และทุกครั้งที่ใส่
5. บันทึกผลเพื่อปรับฤดูถัดไป
จดสูตร ปริมาณ วันและวิธีใส่ สภาพอากาศ และผลผลิต หากพืชผิดปกติให้ตรวจดินหรือเนื้อเยื่อก่อนเพิ่มปุ๋ย ไม่วินิจฉัยจากสีใบเพียงอย่างเดียว
ข้อควรระวังในการซื้อ ใช้ และเก็บรักษา
- ซื้อจากร้านที่เชื่อถือได้ ตรวจสูตร เลขทะเบียน ผู้ผลิต น้ำหนัก และสภาพกระสอบ
- อ่านฉลากทุกครั้ง เพราะสารประกอบ วิธีใช้ และคำเตือนอาจต่างกันตามผลิตภัณฑ์
- สวมถุงมือ หน้ากากกันฝุ่น และล้างมือหลังใช้งาน หลีกเลี่ยงการสูดฝุ่นหรือให้ปุ๋ยเข้าตา
- เก็บในที่แห้ง บนพาเลต พ้นมือเด็ก อาหาร เมล็ดพันธุ์ และแหล่งน้ำ
- ห้ามเทปุ๋ยที่เหลือลงคูคลอง และเก็บกวาดเม็ดปุ๋ยที่หกเพื่อไม่ให้ไหลออกนอกแปลง
คำถามที่พบบ่อย
18-46-0 เป็นปุ๋ยเร่งรากหรือไม่
เป็นแหล่งฟอสเฟตที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนารากและการถ่ายโอนพลังงาน แต่จะเกิดประโยชน์เมื่อดินและพืชต้องการจริง การใส่มากเกินไม่ได้ทำให้รากดีขึ้นเสมอ และอาจเพิ่มต้นทุนหรือความเสี่ยงต่อสิ่งแวดล้อม
ใช้ 18-46-0 แทน 16-16-16 ได้ไหม
ไม่ใช่การแทนกันตรง ๆ เพราะ 18-46-0 มีฟอสเฟตสูงและไม่มีโพแทสเซียม ขณะที่ 16-16-16 ให้ธาตุหลักทั้งสามในสัดส่วนเท่ากัน ต้องเลือกตามผลดินและความต้องการของพืช ไม่เลือกจากเลขที่สูงกว่า
ผสม 18-46-0 กับ 46-0-0 และ 0-0-60 ได้หรือไม่
แม่ปุ๋ยทั้งสามชนิดถูกใช้ในตัวอย่างการคำนวณปุ๋ยผสมตามค่าวิเคราะห์ดินได้ แต่ต้องคำนวณสูตรและปริมาณอย่างถูกต้อง ตรวจความเข้ากันได้ของผลิตภัณฑ์ และควรผสมเท่าที่ใช้ ไม่เก็บส่วนผสมไว้นานโดยไม่จำเป็น
ควรใส่กี่กิโลกรัมต่อไร่
ไม่มีตัวเลขเดียวที่ปลอดภัยและเหมาะกับทุกแปลง อัตราขึ้นกับผลวิเคราะห์ดิน ชนิดและอายุพืช ผลผลิตเป้าหมาย ระบบน้ำ อินทรียวัตถุ และธาตุอาหารจากปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยเดิม ให้นำผลดินไปเทียบคำแนะนำของกรมพัฒนาที่ดิน กรมวิชาการเกษตร หรือเจ้าหน้าที่ในพื้นที่ และทำตามฉลาก
สรุป
ปุ๋ยสูตร 18-46-0 คือ DAP ที่ให้ N 18% และ P₂O₅ 46% แต่ไม่มี K₂O จุดเด่นคือให้ไนโตรเจนและฟอสเฟตเข้มข้น เหมาะเป็นแม่ปุ๋ยหรือส่วนหนึ่งของแผนปุ๋ยรองพื้นที่อิงผลวิเคราะห์ดิน จุดที่ต้องระวังคือการใส่ชิดเมล็ด การเติมฟอสฟอรัสเกินความต้องการ และการลืมคิดไนโตรเจนที่ติดมากับสูตรนี้ หลักง่ายที่สุดคือ ตรวจดิน คำนวณธาตุอาหารรวม วางปุ๋ยให้เหมาะ และทำตามฉลาก
แหล่งข้อมูลประกอบการเรียบเรียง
- กรมพัฒนาที่ดิน: ระบบคำนวณการใช้ปุ๋ยตามค่าวิเคราะห์ดิน
- กรมพัฒนาที่ดิน: ตัวอย่างการคำนวณปุ๋ยใช้เอง
- Manitoba Agriculture: Guidelines for Safely Applying Fertilizer with Seed
- Penn State Extension: Managing Phosphorus for Crop Production
- Washington State University Extension: Plant Mineral Nutrition and Fertilizers
